Altyapı Projelerinde Güvenli Kablo Montajı Nasıl Yapılır?

1. Planlama ve Projelendirme

1. Hat türlerini ayırın

   • Güç kabloları (AG/MG), zayıf akım (data, telefon, fiber), kontrol kabloları.

   • Aynı güzergâhta olacaksa aralarındaki min. mesafeler ve yangın bölmeleri projede tanımlanmalı.

2. Güzergâh planı çıkarın

   • Mevcut altyapıları (doğalgaz, içme suyu, kanalizasyon, diğer enerji ve telekom hatları) harita ve kazı izinleriyle netleştirin.

   • Mümkün olduğunca:

     • Kısa ama erişilebilir güzergâh,

     • Riskli bölgelerden (yoğun araç geçişi, ağır yük, kimyasal ortam, yüksek sıcaklık, su baskını riski) kaçın.

   • Geçiş noktalarını (yol altı, köprü, menhol, bina girişi) özellikle detaylandırın.

3. Montaj yöntemini belirleyin

   • Doğrudan gömme (toprağa gömülü),

   • Boru/kanal içi (HDPE,PVC, çelik boru),

   • Kablo tava ve merdivenleri, tünel, galeriler.

   • Her yöntem için koruma, derinlik, doluluk oranı ve drenaj şartlarını belirleyin.

2. Kablo ve Malzeme Seçimi

1. Standartlara uygun kablo kullanın

   • İlgili IEC/EN/TSE standardına uygun (ör: güç kablolarında IEC 60502 serisi vb.).

   • Kapalı alanlarda halojensiz, alev yayılımı düşük (LSZH) kablolar tercih edin.

   • Dış ortam için:

     • UV dayanımlı, neme ve kimyasallara dayanıklı dış kılıf,

     • Gerekirse zırhlı (armoured) kablo (mekanik darbelere karşı).

2. Kesit ve iletken tipi

   • Akım taşıma kapasitesi, kısa devre dayanımı, gerilim düşümü hesaplanmış olmalı.

   • Cu/Al seçimi, tek damarlı/çok damarlı, ekranlı veya zırhlı olması proje hesabına göre.

3. Boru ve kanal seçimi

   • İç mekânda: PVC veya metal boru; dışarıda: HDPE koruge, çelik boru vb.

   • Doluluk oranı genellikle boru kesitinin %40’ını geçmemeli (ileride kablo ilavesi, ısınma ve çekme kolaylığı için).

   • Kablo üreticisinin belirttiği min. bükülme yarıçapını sağlayacak çapta boru/tava seçin.

3. Şantiyede İş Güvenliği

1. Risk analizi ve izinler

   • Kazı, kapalı alan, enerjiye yakın çalışma gibi işler için yazılı çalışma izinleri.

   • Mevcut hatların yerleri işaretlenmiş, planlar sahada gösterilmiş olmalı.

2. Enerji kesme ve emniyete alma (LOTO)

   • Mümkünse hat enerjisiz hale getirilmeli.

   • Kesicilerde kilitleme ve etiketleme (LOTO) uygulanmalı.

   • Gerilim yokluğu uygun cihazla kontrol edilmeli.

3. Kişisel koruyucu donanım

   • Baret, çelik burunlu ayakkabı, reflektif yelek,

   • Gözlük, iş eldiveni (gerekirse izole eldiven),

   • Yüksekte çalışma ekipmanları (düşüş durdurucu vb.) varsa.

4. Şantiye düzeni

   • Açık hendekler çevrilip barikat ve uyarı levhaları konmalı.

   • 1,2 m’den derin hendeklerde yan duvarların göçmemesi için iksa veya yeterli şev açısı.

   • Uygun iskele ya da merdivenlerle hendek inip çıkma.

4. Kazı ve Güzergâh Uygulaması (Yeraltı Kabloları)

Örnek değerlerdir, mutlaka yerel yönetmelik ve projeye bakın.

1. Derinlik

   • AG enerji kabloları: genelde ~0,7–0,8 m,

   • MG kabloları: genelde ≥1,0 m,

   • Data/telefon: genelde ≥0,6 m civarı.

   • Üstten gelebilecek yük sınıfına göre artırılabilir.

2. Taban hazırlığı

   • Hendek tabanı taş, moloz ve sivri cisimlerden temizlenmeli.

   • Genelde 10 cm civarı kum veya ince malzeme yatak yapılır, sıkıştırılır.

3. Kablolar arası mesafeler

   • Aynı hendekte birden fazla kablo varsa:

     • Yatay ve düşey aralıklar projeye göre (ör: güç kablosu ile telekom kablosu arasında en az 20–30 cm gibi).

   • Diğer altyapılarla (doğalgaz, su vb.) kesişmelerde mümkün olduğunca 90° ile kesişme.

4. Üst kapatma

   • Kablonun üstüne yine 10 cm kum/ince malzeme,

   • Üzerine uyarı bandı (kırmızı – enerji, mavi – su, vb. kurum standardına göre),

   • Daha sonra kendi zemini ile dolgu ve sıkıştırma.

5. Kablonun Döşenmesi (Çekme / Serme)

1. Kablo makarası ve hazırlık

   • Kablo makarası dik ve kilitli olmalı, devrilme ihtimali önlenmeli.

   • Dış kılıfta kesik, ezilme, delik var mı kontrol edin.

   • Kabloya, özellikle uçlara su girmemiş olmalı (ucunda geçici kapak/izolasyon olsun).

2. Çekme yönü ve ekipman

   • Mümkünse makara, kablonun altından dönecek şekilde yerleştirilir (üstten çekmek kabloyu bükebilir).

   • Uzun mesafelerde makara boyunca rulolar / kızaklar kullanılır.

   • Boru içi çekimlerde:

     • Uygun çekme halatı, çekme başlığı (kabloya zarar vermeyecek tip),

     • Gerekirse çekme kuvveti için vinç + dinamometre,

     • Kablo kaydırıcı yağ kullanarak sürtünme azaltılır.

3. Çekme kuvveti ve bükülme yarıçapı

   • Kablo üreticisi kataloglarında verilen maks. çekme kuvveti aşılmamalı.

   • Bükülme yarıçapı:

     • Genelde zırhsız kabloda min. 8× dış çap,

     • Zırhlı kabloda min. 12× dış çap (kablo tipine göre değişir – kataloğa bakın).

   • Kabloyu ani kırılma/bükmelerden, “kırık dirsek”lerden korun.

4. Fazla boy ve rezerv

   • Makara geçiş noktalarında (menhol, bina girişi, pano önü) belirli miktar kablo rezervi bırakın.

   • Gelecekte ek/revizyon için hayat kurtarır.

6. Ek ve Uç Bağlantıları

1. Ehliyetli personel şart

   • Özellikle MG/HG kablo ek ve sonlandırmaları sadece bu konuda eğitimli, yetkili personelce yapılmalı.

   • Orijinal ek ve uç setleri kullanılmalı; “benzer malzeme ile uydurma” tehlikelidir.

2. Kablo hazırlığı

   • Kesim, soyma ve ekran/zırh sıyırma işlemlerinde iletkenlere ve izolasyona zarar verilmemeli.

   • Bıçak izleri, çizikler ileride kısmi deşarj veya arıza sebebi olur.

   • Temiz ortamda, gerekirse izopropil alkol ile izolasyon yüzeyini temizleyin (üretici talimatına göre).

3. Pabuç ve klemens bağlantısı

   • Doğru kesite uygun kablo pabucu kullanın.

   • Hidrolik pres vb. uygun sıkma aleti ve kalıp ile sıkın.

   • Civatalı bağlantılarda, üretici tork değerine uygun tork anahtarı kullanın.

4. Sızdırmazlık ve izolasyon

   • Ek ve uçlarda ısı ile daralan veya soğuk daralan kılıflar, reçine kutular vb. talimata göre uygulanır.

   • Nem, su, toz girişini engelleyecek şekilde düzgün shrink edilmesi önemli.

5. Topraklama ve ekran bağlantısı

   • Zırh, ekran ve metal kılıfların topraklama noktaları tasarıma göre:

     • Tek uçtan / çift uçtan topraklama,

     • Ekran ayırıcı sistemler – bunlar proje mühendisi kararına göre yapılmalı.

   • Metal boru, tava ve kasetlerin PE barasına bağlantısı (eşpotansiyel).

7. Kabloların Sabitlenmesi ve Mekanik Koruma

1. Kablo tavaları ve merdivenleri

   • Taşıma kapasitesi kontrol edilerek tava/merdiven aralığı belirlenmeli (sehim yapmayacak).

   • Korozif ortamda galvanizli veya boyalı/ paslanmaz malzeme.

   • Yatayda ve düşeyde düzenli kablo kelepçeleri ile sabitleyin; kelepçeyi aşırı sıkıp kabloyu ezmeyin.

2. Dikey şaft ve kolonlar

   • Dikey inişlerde kablo ağırlığı artar, bu yüzden belli katlarda kablo tutucular/kelepçeler.

   • Büyük kesitli güç kablolarında, kısa devre kuvvetlerine dayanıklı kablo klemp sistemi.

3. Kablolar arası ayrım

   • Aynı tavada farklı gerilim seviyeleri (ör. 400 V ve 24 V) varsa bölücü sac veya ayrı tava kullanın.

   • Güç kablosu ile data/fiber kablosunu mümkün olduğunca ayrı taşıyın; aynı güzergâhta ise mesafe ve ekranlama şartlarını sağlayın.

4. Geçiş ve deliklerde koruma

   • Duvar/fayans geçişlerinde kablo rakoru/buș veya kılıf boru ile mekanik koruma.

   • Yangın duvarlarını geçerken yangın durdurucu harç/kit ile boşlukların kapatılması.

8. Topraklama, Eşpotansiyel ve Parafudr

1. Koruma iletkeni sürekliliği

   • Tüm priz, pano, motor ve metal gövdeler PE iletkenine bağlı olmalı.

   • Tavalar, metal borular, dağıtım kutuları eşpotansiyel baraya bağlanmalı.

2. Yıldırımdan korunma ve parafudr

   • Binada yıldırımdan korunma tesisi varsa, güç kabloları ve metal hatlar bununla uyumlu dizayn edilmeli.

   • Kritik panolarda uygun sınıfta parafudr kullanımı (örn. ana panoda Tip 1, tali panoda Tip 2 vb. proje tasarımına göre).

9. Test, Kontrol ve Dokümantasyon

1. Görsel kontrol

   • Kırık, ezik, kılıf hasarı, yanlış güzergâh, eksik kelepçe, gevşek bağlantı var mı?

   • Numune noktalarında kablonun doğru kodlandığını ve yönlendirildiğini kontrol edin.

2. Elektriksel testler

   • Süreklilik testi (faz, nötr, PE),

   • İzolasyon direnci testi (megger): ilgili gerilim seviyesinde, standartların istediği minimum değerin üstünde olmalı.

   • Gerekli ise:

     • Yüksek gerilim testi (MG kablolarda),

     • Topraklama direnci ölçümü,

     • Kısa devre döngü empedansı vb.

3. Veri ve fiber kablolarda

   • Data kablolarında sertifikasyon testi (kategoriye uygun test cihazı – Cat6, Cat7 vs.),

   • Fiber kabloda OTDR ve kayıp ölçümleri.

4. Etiketleme ve kayıt

   • Her kablo her iki ucunda, ara menhollerde/ek noktalarında kalıcı etiket taşımalı (ör: hat numarası, beslediği pano vb.).

   • “As-built” (gerçekleşen) projeyi güncelleyin:

     • Kablo güzergâhı,

     • Kablo tipi, kesit, uzunluk,

     • Ek ve menhol konumları,

     • Test raporları.

10. Sık Yapılan Hatalar ve Kısa Önleme Listesi

Kaçının:

• Kabloları maks. çekme kuvveti ve bükülme yarıçapına dikkat etmeden çekmekten.

• Aynı tavaya hiçbir ayrım yapmadan her gerilim seviyesini doldurmaktan.

• Ek ve uçları uygunsuz ortamda (çamur, toz, yağmur altında) yapmaktan.

• Topraklama ve ekran bağlantılarını “sonra bakarız” diyerek boş bırakmaktan.

• Kabloyu kesmeden önce iki kez doğru kablo olduğundan emin olmadan kesmekten (!).

Mini kontrol listesi:

• Güzergâh ve derinlikler proje ve yönetmeliğe uygun mu?

• Kablo tipi, kesiti ve koruma elemanları onaylı projeye uygun mu?

• Çekme ve bükme sınırlarına uyuldu mu?

• Ek ve uçlar talimata uygun, temiz ve sızdırmaz mı?

• Tüm metal elemanlar ve kablo zırhları doğru topraklanmış mı?

• Test raporları alınıp arşivlendi mi?

• Kablo etiketleri ve as-built projeler güncellendi mi?